Cá Sỉnh Nậm Thia – Đặc Sản Yên Bái

Dòng Nậm mát lành, hiền hòa ở Mường Lò là nơi sinh sống của loài cá sỉnh. Với tập tính ngược dòng nên vào sinh sản cá sỉnh thường bơi lên thượng nguồn đẻ trứng. Rồi những đàn cá con cứ xuôi dòng lừng lững về hạ nguồn là dòng Nậm Thia. Có lẽ nhờ vậy mà ở Nậm Thia cá sỉnh nhiều không kể xiết. Cùng Trùm Nấu Nướng khám phá món ngon của người Thái nhé.

Cá Sỉnh – Đặc Sản Tự Nhiên Yên Bái

Cá Sỉnh Nậm Thia Đặc Sản Yên Bái

Cá Sỉnh Nậm Thia Đặc Sản Yên Bái

Cá sỉnh ăn rêu đá để sống. Những con cá thon dài, thân mảnh con nào to lắm cũng cỡ bốn ngón tay. Đặc biệt rất ít xương, chắc thịt, ngọt đậm lại không tanh nên người ta tha hồ chế biến nên các món ăn từ cá.  Từ “pa kính pỉnh” – cá được kẹp tre rồi nướng trên than hồng. Đến “pa mốc” – cá bọc lá chuối rồi mang vùi trong tro nóng. Hay các món tốn nhiều thời gian: “pa mắm” – làm mắm từ cá, “pa khính xổm” – cá muối chua, “pa khính giảng” – cá gác bếp…

Dù ở món nào cũng không thể thiếu bát nước chấm “nậm pịa” thứ hỗn hợp pha trộn từ ruột cá sỉnh, hạt sẻn, hành, gừng rồi đem chưng.

Cách Bắt Cá Sỉnh Nậm Thia

Cá Sỉnh Nậm Thia Đặc Sản Yên Bái

Cá Sỉnh Nậm Thia Đặc Sản Yên Bái

Để bắt được cá sỉnh không phải điều dễ dàng, bởi đây là loài cá rất khoẻ, thích sống nơi nước chảy xiết, sợ tiếng động lạ… Thuở nhỏ bọn trẻ chúng tôi học lỏm cách bắt truyền thống của người lớn là đi câu. Dụng cụ câu là phải sắm một cần trúc dài, cước và lưỡi câu nhỏ xíu, thêm ở gần lưỡi câu là cục chì nhỏ.

Mồi cá xỉnh ưa thích nhất là loài giun đỏ nguyên con, giun có nhiều ở ven suối, cứ nơi nào có mùn đất đùn lên mặt đất pha cát là đẩy nhẹ lưỡi dao xuống, ắt hẳn là bắt được. Giấu lưỡi câu vào sâu chú giun đỏ, thả trôi mồi vào dòng nước xiết, tay nhẹ nhàng chờ “tín hiệu” từ dưới xa, khi cá cắn chỉ cần lắc nhẹ cổ tay là ta có được một chú cá cỡ hai ngón tay từ dưới nước lên bờ.

Bắt cá thiện nghệ nhất vẫn là quăng chài. Với hai người cùng tham gia, họ ngồi trên mảng tre từ 5 – 6 cây tre già ghép lại, trôi lù lù theo dòng nước, người ngồi sau điều khiển mảng, người trước lựa dòng chảy quan sát nơi cá sỉnh ăn để quăng chài.

Song, điều thú vị nhất vẫn là cách bắt cá làm bằng “chuôm đá” trên Nậm Thia. Lựa những nơi cá sỉnh tập trung đông, cánh đàn ông dìm mình trong dòng nước xếp những hòn đá lại thành đống, sao cho tạo nhiều khe, nhiều hốc và các “chuôm” này không to quá một vòng chài.

Để nhử cá, người ta còn bỏ vào đó xương trâu, bò. Sau vài cơn lũ cá về tập trung ẩn náu đã nhiều, cả phường chài tập trung căng một đoạn dây vắt qua suối, cách một mét lại buộc bẹ chuối tươi, rồi hò nhau xua đuổi cá từ phía hạ lưu lên.

Thấy động, cá lao lên phía thượng nguồn, gặp vật lạ là các bẹ chuối lấp lánh, cá chui vào các “chuôm” ẩn trốn. Chỉ chờ có thế, chài được quăng xuống quây kín lấy các “chuôm”, dìm kín chân chì không cho cá lọt ra ngoài, rồi từ từ dỡ từng viên đá ra. Hết chỗ trú, cá sỉnh chỉ còn đợi người bắt lên bờ, cách làm này không những được nhiều cá (có “chuôm” được 4 – 5 kg) mà còn thú vị là tập trung đông người bắt, tạo một nét sinh hoạt truyền thống của người Thái nơi này.

Các bạn xem bắt cá suối vất vả thế nào nhé.

Những con cá chuyên ngược dòng nên vô cùng nhanh nhảu. Vì thế người ta luôn đưa ra nhiều cách để dụ khi cho bằng được loài cá quý này. Người thì giăng chiếc cần câu với mồi là giun đất đang ngoe nguẩy. Ai khéo tay thì quăng chài, khéo léo quan sát dòng chảy thì cũng được bữa mẻ lưới nặng tay. Mà độc đáo nhất phải nhắc đến “chuôm đá”. Người Thái tạo thành các hang hốc, “chuôm” nhỏ bằng đá dưới nước. Nhử cá vào bằng xương trâu, bò, khi cá vào kín họ dùng lưới vây bắt lại. Một chuôm có khi được 4-5kg cá sỉnh.

Cách Thưởng Thức Cá Sỉnh Nậm Thia

Cá Sỉnh Nậm Thia Đặc Sản Yên Bái

Cá Sỉnh Nậm Thia Đặc Sản Yên Bái

Cá sỉnh Nậm Thia thon đỏ với bộ lườn thơm ngon và béo ngậy sẽ được chế biến để tiếp đãi khách quý với rất nhiều món ăn truyền thống của người Mường Lò.

Đầu tiên có thể kể đến món “Pa Kính Pỉnh”. Đây là món được chế biến từ cá sỉnh tươi sau đó thoa thêm một chút muối rồi được kẹp bằng gắp tre để nướng ở trên than hồng. Nướng tới khi nào mà mỡ của cá chảy ra và cháy xèo xèo ở trên than, mình cá cháy vàng đều thì có thể đặt xuống, rồi đem chấm cùng với muối, chanh, hạt sẻn cùng với gừng.

Để tiếp đãi khách, người Thái còn làm món “ Pa móôc”. Để làm món này thì cá sỉnh sẽ được làm sạch vảy, sạch ruột. Sau đó các gia vị như muối, chanh, hạt sản, gừng…sẽ được giã nhỏ rồi cho vào trong bụng cá và dùng lạt buộc lại. Tiếp đến sẽ bọc cá ở trong các lớp lá chuối rồi đem vùi vào trong tro than. Vừa trò chuyện với khách vừa chờ cho cá chín để cùng nhâm nhi chén rượu. Mùi thơm béo ngậy của cá kết hợp cùng với các loại gia vị khi thưởng thức cùng với chén rượu của người dân tộc Thái, dù thưởng thức một lần chắc sẽ nhớ mãi không quên.

Ngoài ra, người Thái còn chế biến cá sỉnh Nậm Thia thành các món như Pa mắm là cá mắm, Pa Khính xổm là cá chua, Pa Khính giảng nghĩa là cá sấy gác bếp…để ăn dần. Đặc biệt ở trong tục cưới của người dân tộc Thái thì cá sỉnh còn được xem là một lễ vật mà nhà trai mang đến cho nhà gái để dẫn cưới.

Cá sỉnh của dòng Thia không những được xem là thức ăn mà còn xuất hiện trang trọng trong lễ vật hỏi cưới của người Thái. Thế mới biết con người Yên Bái quý loài cá này nhiều biết dường nào. Một dịp bất chợt nhớ Nậm Thia thì đừng quên cá sỉnh thơm lành, dòng nước hiền hòa, buổi “chôm đá” náo nhiệt, cả bát rượu và điệu xòe Thái bạn nhé.